Worteltaart en Catherina in het Hermitage

"I I follow, I follow yoouuhhuuu" schalde er door het café. Niet door de speakers, maar uit de mond van een te enthousiaste serveerster. Haar valse toon paste bij haar valse lach die op haar gezicht verscheen. Met grote ogen staarde ik mijn moeder aan die weemarend terugkeek en het meisje herhaalde: "de speakers doen het niet meer, we moeten nu zelf maar zingen."
Ik rolde mijn ogen en zuchtte terwijl de ongewenste karaoke zich voortzette. Buiten was het wel prachtig. Gelukkig begreep het café dat ook, het was volledig van glas. Een voorzichtig zonnetje scheen op de oude gebouwen en de plantjes om ons heen. De menukaart vertelde dat zij de kruidentuin vormden waarin hun thee groeide.
Niet de mijne, die op dat moment voor mijn neus werd gezet. Ceylon uit India. Mijn moeders koffiekopje kwam uit een kabouterhuisje. Sip nipte ze haar felbegeerde vingerhoedje koffie waar ze al sinds ons vertrek van huis anderhalf uur geleden naar hunkerde. Ze leefde echter op toen ze een boek vond waarin de verhalen achter de gebouwen op de binnenplaats uiteengezet werden. Zo moeder, zo dochter.

"Dat was een bejaardentehuis voor echtparen en daar vergaderde de raad van het weeshuis", las ze, afwisselend wijzend naar de gebouwen uit haar geboortestad.
"Wist jij dat het Hermitage nog tot in de jaren ´90 dienst deed als bejaardenhuis?"
Ik schudde van nee en kon mijzelf niet voorstellen hoe het imposante museum aan mijn linkerhand eeuwenlang mensen na sluitingstijd bezoekers had gehad, laat staan bewoners. Nu huisde het persoonlijke spullen van Catherina de Grote, de Russische tsarina, de reden van ons bezoek. Eerst koffie. Ik had erop gestaan, ik kende mijn moeder langer dan vandaag.
De twee stukken worteltaart die voor ons werden geschoven waren mijn koffie. Haasten had ik nog een banaan naar binnen gepropt en tegelijkertijd met een arm mijn jas probeerde aan te trekken, terwijl mijn moeders auto stationair voor de deur stond te draaien. Uiteraard was dit niet genoeg en de enorme punt verdween snel en mijn gemoed en maag waren gestild. Mijn moeder bestelde een tweede kopje koffie en met dit gebaar van decadente toegeeflijkheid, waande ik mij op vakantie.
Zes jaar eerder waren we samen betoverd door de openingstentoonstelling en 6 dagen eerder was ik terug gekeerd uit Rusland.
Zwaar gedesillusioneerd. Het Hermitage had niet de elan en grandeur die ik had verwacht. Het had overvolle gangen, slechte verlichting en Russische informatieborden.
Hoewel ik moet zeggen dat het bosbessentaartje dat ik daar genuttigd had voortreffelijk was geweest. Aangezien ik niet voor bosbessen naar het Hermitage was gekomen, hoopte ik dat mijn bezoekje aan de Amsterdamse dependance mij vrolijker zou stemmen. Dat deed het.

Langs een brede, elegant gekromde trap was een enorme uitvergroting van een portret van Catherina te zien. Haar eeuwenoude bescheiden glimlach verwelkomde ons op haar tentoonstelling. Links hingen portretten van actrices die haar ooit vertolkt hadden. Ijverig schreef ik de titels op. Bovenaan de trap moest ik wel even met mijn ogen knipperen. Grote zaal met fonkelende objecten met schreeuwige roze muren was voor mij verschenen.
"We willen het verhaal van een prinsesje vertellen, een sprookje. Van boerin naar machtigste vrouw van Rusland." vertelde de gids terwijl ze trots naar een portretje van de Duitse Sophia uit Anhalt wees. Deze uitspraak werd onderstreept met het "er was eens...", wat met krullende letters de muur sierde. Hoewel dit prachtig was, vreesde ik dat dit sprookje af zou wijken van mijn recent gevormde beeld op basis van Simon Sebag Montefiori's uitstekende Romanov biografie. De gids stelde niet teleur. Passievol vertelde zij over haar reis, haar wil om het goed te doen aan het hof en haar waardeloze echtgenoot. De waanzinnig intelligente dame had zich het Russisch meester gemaakt,  filosofische werken gelezen en zich laten bekeren tot de orthodoxie, waarmee ze zelfs haar naam inruilen voor een Russische, Catherina. Toegewijd aan het land dus. De gids ging alleen naar mijn idee een stapje te ver door te stellen dat ze enorm verlicht en heel liberaal was, doordat ze het bevrijden van horigen stimuleerde. Met mijn betweterige wijsvinger in de lucht deelde ik mee dat Catherina zelf duizenden horigen bezat en deze geen moment heeft losgelaten. Sterker nog, ze gaf ze cadeau aan haar minnaars.
De gids antwoordde dat Catherina te afhankelijk was van haar horigen en kritiek over veranderingen niet zo overleven   boze mannen met hooivorken stonden bij wijze van klaar om haar uit de macht te zetten.

Bewijsstuk A in smaken verschillen

Wat ik wel waardeerde is dat het museum haar imago als nymfomane wilde afzwakken. Ze werd voornamelijk zo afgeschilderd door mannelijke vijanden. Haar vele minnares prijkten met hun portretten aan de muur. De mannen waar ik eerder over had gelezen en werden beschreven als onweerstaanbaar en het toppunt van mannelijkheid, keken me nu met grote neuzen, dikke lippen en onderkinnen aan. Laten we zeggen dat Catherina en ik verschillen qua smaak in mannen.


Naast de begane grond waar haar leven in grote lijnen werd uiteengezet, vervolgde op de bovenverdieping de tentoonstelling zich met verdiepende uitsneden van haar leven; haar reis, haar aankomst op het hof. Mijn favoriete kamer had een collectie schilderijen die het leven van Voltaire belachelijk maakte, die ze had gekocht om hem, haar vriend, te pesten.
Bijzonder aan de tentoonstelling is dat zij die niet het geluk hadden om een rondleiding te krijgen, alsnog een fantastische gids hebben in de vorm van een audiotour.  In tegenstelling tot de zeer gedetailleerde, trage en slaapverwekkend audiotour die mij eerder gezelschap hielden, was dit een aangename verrassing.  Geen details over de kunst, maar een verhaal dat vertelt werd aan de hand van passages uit haar autobiografie en spannende episodes uit haar leven, door acteurs tot leven gewekt. Geweerschoten en paardengetrappel klonken bij het betreden van de zaal gespecialiseerd in haar coup, terwijl op de achtergrond een van de verfilmingen van haar levensverhaal te zien waren.

Een prachtige tentoonstelling, erg geschikt voor het grote publiek. Een mooi voorbeeld van hoe van een gewone museumopstelling een beleving gemaakt kan worden. Ja, minder ruimte voor nuance en detail. Toch vind ik het belangrijker dat mensen eerst geïntrigeerd worden. Anders zullen weinig mensen zich verder in de geschiedenis verdiepen. Zo ging dat ook met mijn Rusland reis. Heb ik veel nieuws geleerd? Nee, dat niet. Hier en daar details. Is het meer voor mij gaan leven? Ja, zeker. Wil ik nu haar autobiografie lezen? Absoluut.
Moet jij ook naar deze tentoonstelling? Zie bovenstaande.
Als het niks is,  kan je altijd nog worteltaart in de tuin eten.